Empty
Square - Ballet at Royal Conservatory The Hague
LEEG
VIERKANT
Het ontwep voor dit theaterproject is in hoofdzaak gebaseer op de
reflectie van de mens over de ruimte. In vier delen wordt de
ontwikkeling
van het denken over de ruimte geschets, waarbij elk deel
één of
meerdere specifieke visies ten grondslag liggen. Voor de eerste
drie delen
zijn de opvattingen van enkele belangrijke wetenschapper uit de
geschiedenis
als uitgangspunt gehanteerd, terwijl in het laatste deel de visie
van de
eigentijdse kunstenaar de basis vormt. Hierbij is het niet zozeer van
belang
om tot een wetenschappelijk verantwoord beeld van de ruimte te komen;
steeds staat een kunstzinnige vormgeving centraal en wordt getracht de
ruimte
in haar diepste wezen te beleven en te verbeelden.
Leidsman op onze ontdekkingsreis door de ruimte is Pythagoras, de
Griekse
wiskundige, astronoom en filosoof. Hij trachtte het universum met zijn
getallenleer
te ontsluieren. Het universum wer volgens hem bepaald door
getallen, welke
correspondeerden met de muziek. De harmonische verhouding van de
getallen
in de muziek bepaalde eveneens de plaats van de hemellichamen in het
heelal,
hetgeen resulteerde in de harmonie der sferen.
In het eerste deel betreedt Pythagoras de klassieke ruimte,
waar de basis
voor kunst en wetenschap woredt gelegd. Hij draagt oude culturen
met zich mee
en komt zo tot bewegingen die van fundamentele betekenis zijn voor de
kalssieke kunst.
Op de snaar, die taal van klanken kent, bevestigt hij de harmonie in de
muziek door
het ontdekken van de intervallen.
In het tweede deel maakt Pythagoras deel uit van de
verwetenschappelijking van het zoeken
naar harmonie. De bewegingen zijn causaal met elkaar verbonden,
waardoor een .
duidelijke structuur ontstaat. Plaats en tijd
zijn hierin een absoluut gegeven. Deze causale
ruimte gaat terug op wetenschappers als Kepler en Newton, die de
harmonische verhoudingen
van de kosmos op empirische wijze verklaarden.
Pythagoras wordt in dit deel ontsloten door vier moderne figuren, die
hem mevoeren in de
beweging; als klassieke figuur laat hij zich leiden door neiuwe
ontwikkelingen. De muziek loopt
hiermee min of meer synchroon. Tijden een langzame beweging vinden twee
ontwikkelingen
plaats, waarbij het stuk enigszins losraakt van zijn uitgangspunten. De
muziek eindigt in een
abstracte melodie, waarvan de tonen lijken te zweven in de ruimte.
Het derde deel weerspiegelt een vernieuwing in het denken over de
ruimte. Aan de
causale bewegingen worden niet-causale bewegingen toegevoegd, welke
zijn bepaald
door het toeval. Het gevolg hiervan is een alles overheersende chaos.
De niet-causale
ruimte verbeeldt de moderne tijd, waarin wetenschappers als Einstein,
Bohr en Schrodinger
zich bezighouden met de Quantummechanica, een vervolg op de klassieke
mechanika
en het relativiteitsbeginsel.
Pythagoras vormt weliswaar nog steeds het middelpunt, doch acht figuren
die de moderne
tijd expliciet vertegenwoordigen, maken om hem heen in snel tempo
willekeurige bewegingen.
Plaats en tijd zijn nu reletivistisch geworden. In de muziek is
eveneens geen duidelijke
orde aanwezig; ogenschijnlijke chaos overstemt. Dit uit zich ondermeer
in ritmische patronen
die steed fragmentarischer worden. Een tegestelling tussen statische en
dynamische momenten
in de muziek versterkt het toevalsmatige karakter.
Het vieder deel vormt de ruimte van de kunst en vertegenwoordigt de
vrijheid van de kunstenaar.
Deze kan er onbelast onderzoek doen naar zin en beeld. De leegte, het
niets, is de sfeer waarin
authenticiteit wordt geboren. De sterrenhemel is als het ware een
rotswand waarop de kunstenaar
oorspronkelijke beelden kan aanbrengen. Verleden, heden en toekomst
smelten in deze ruimte
samen en vormen zo een nieuw tijdsbeeld.
Pythagoras bevindt zich nu in de ruimte van de kunst en verbeeldt de
beweging van een tot
kunstwerk geworden klassieke figuur in de ruimte. Hij is eindelijk in
staat de ruimte daadwerkelijk
te beleven. Juist in de donkerte van het theater, dat in kunstzinnig
opzicht een volstrekte leegte
biedt, is het mogelijk de ruimte van de kunst te creëren en als
een ster te schitteren.
Jolan Leys
Choreochrafie en artistiek idee Martin Sjardijn
Organisatie: Frank Veenstra, Olivia Trotman, Jolan Leys
